Home > Symptoms > Anxiety Disorder > Panic disorder

Panic disorder

085-1308900

If you have a panic disorder, you experience fear of recurring panic attacks and you change your behaviour because of this fear. It can affect your daily life, for example because you avoid places or situations. Learn more about causes, symptoms and how to cope with panic disorder.

What is panic disorder?

We speak of panic disorder when you fear recurrent panic attacks in which you also show clear behavioral changes, for example avoidance behavior. And when you notice that you can no longer live your life the way you did and want to. Between attacks you are attentive to what is happening in your body because you are afraid of another panic attack.

 

Sometimes there is a trigger, but often a panic attack occurs “out of nowhere” and you have no idea where the frightening feeling is coming from.

 

When developing a panic disorder, we see that people tend to modify their behavior to prevent having another panic attack. This might include avoiding places or situations or, on the contrary, always carrying a bottle of water with you to (try to) prevent another panic attack. This is called safety behavior.

 

What are the symptoms of panic disorder?

Recurring panic attacks are a symptom of panic disorder. During a panic attack, a sudden wave of intense fear overwhelms you. In these brief moments you experience intense fear. Panic attacks look different for everyone, but they always involve a number of physical symptoms together. In doing so, you may experience the following symptoms:

 

  • Palpitations or a strong pounding heart;
  • Sweating;
  • Hyperventilating;
  • Tingling in arms and legs;
  • Nausea/vomiting;
  • An unpleasant or painful feeling in the chest;
  • Trembling and/or trembling;
  • Dizziness, feeling of fainting;
  • Cold chills or hot flashes;
  • A numb or tingling sensation in your fingers;
  • Feelings of breathlessness or suffocation;
  • Feeling unreal (derealization) or feeling detached from yourself (depersonalization);
  • Fear of going crazy and losing self-control;
  • Fear of dying.

 

Panic attacks are so frightening for many people that you become afraid of having another panic attack. This can lead to behavioral changes, such as avoiding certain situations or places. Or safety behaviors.

 

The moment you have a panic attack, you only want one thing: to get out of this situation. You literally want to flee. Actually, by doing so, you want to flee from what is happening in your body.

 

Often there is no real “danger. Some people experience the panic sensations as so frightening that they think they are going to die.

 

Panic disorder and agoraphobia

Agoraphobia often occurs in combination with panic disorder. In agoraphobia, you have a distinct fear of two or more of the following situations:

 

  • Using (public) transportation;
  • Being in an open space;
  • Being in an enclosed space;
  • Standing in a line or crowd;
  • Standing alone outdoors.

 

You fear or avoid these situations because of the thought that escape is difficult or that help is not available. Not everyone with panic disorder also suffers from agoraphobia.

 

What is the difference between panic disorder and other anxiety disorders?

Panic disorder is one of many types of anxiety disorders whose symptoms can correspond to social phobia and generalized anxiety disorder.
With social phobia, you have a fear of rejection or critical judgment from others. With generalized anxiety disorder, you mostly worry a lot about what could go wrong and you have trouble keeping these worries in control. These other anxiety disorders may or may not be accompanied by panic attacks. If panic attacks occur frequently and you fear new panic attacks and adjust your behavior accordingly, we call it panic disorder.

 

What are the causes of panic disorder?

It is not always clear what causes recurrent panic attacks. There are several possible causes and it varies from person to person. However, there are some factors in which panic disorders are more common:

 

  • Genetics
    There may be a genetic factor if anxiety or panic symptoms are more common in your family.
  • Major life events
    Panic attacks sometimes occur after you have experienced a major life event. Examples include having to say goodbye to someone close to you, being overworked or the end of a relationship.
  • Lifestyle
    An unhealthy way of life, increases the risk of panic disorder, especially: little relaxation, little exercise, lots of stress. A lot of caffeine, alcohol or drugs also intensify the physical symptoms of anxiety. Sometimes this leads (again) to a panic attack.
  • Childhood
    The way you deal with anxiety is partly learned. Perhaps one of your parents was anxious or overprotective? If so, it is more likely that you will also become more susceptible to anxiety and panic attacks. You may learned to want to control everything or to leave difficult situations to others. This doesn’t help.
  • Personality
    People with neuroticism (tendency toward emotional instability) are more sensitive to stress, experience ordinary situations as threatening more quickly, and they have more difficulty dealing with setbacks and frustrations.
  • Psychological
    Your cognitive perceptions, or the glasses through which you look at life, play a role in the development of panic disorder. The coping strategies you use in fearful situations also matter.

 

Fear has a protective function

Angst is een heel normaal en gezond verschijnsel van het lichaam. Het heeft een beschermende functie. Angst waarschuwt ons voor mogelijk gevaar. Om de overlevingskans te vergroten geeft het lichaam liever een vals alarm dan dat het gevaar over het hoofd ziet.

Om deze reden is er bij het voelen van angst niet altijd daadwerkelijk gevaar. Jij kunt de lichamelijke sensaties die je ervaart bij angst moeilijk plaatsen. Deze sensaties voelen onaangenaam waardoor je mogelijk geneigd bent meer te vermijden of veiligheidsgedrag in te zetten. [3]

 

Waar kan een paniekstoornis tot leiden?

Een paniekstoornis kan een grote impact hebben op je leven. De gevolgen zijn bijvoorbeeld:

  • Vermijding
    Je vermijdt situaties of plaatsen uit angst voor paniekaanvallen. Vaak zijn dit ook leuke dingen. Zoals het maken van reizen of het bezoeken van vrienden.
  • Schaamtegevoelens
    Veel mensen met paniekaanvallen schamen zich hiervoor. 
  • Somberheid
    Sombere gevoelens ontstaan bijvoorbeeld omdat je het gevoel hebt niet hetzelfde leven te kunnen leiden als mensen zonder paniekaanvallen. Je mist leuke dingen en hebt het gevoel stil te staan.
  • Sociaal isolement
    Als je vervalt in vermijding, ga je minder vaak leuke dingen doen met je vrienden en kom je misschien niet meer op feestjes. Vriendschappen verwateren en je raakt in een sociaal isolement.
  • Slechter slapen
    Als je stress, piekergedachten en/of spanning ervaart is het lastiger om te ontspannen. Dit zorgt ervoor dat je moeilijker in slaap komt. 
  • Stoppen met sporten / minder bewegen
    Uit angst voor de lichamelijke sensaties.
  • Minder goede concentratie
    Als je je zorgen maakt, heeft dat je aandacht. Het neemt onbewust veel ruimte in beslag in je gedachten. Dit maakt het lastiger om je te focussen op een taak en concentreren is lastiger.

 

Adviezen bij een paniekstoornis

Heb je een paniekstoornis? Voor zowel jou als voor je naasten is er een aantal tips en adviezen over wat je kunt doen als jij last hebt van steeds terugkerende paniekaanvallen.

 

Tips bij een paniekstoornis – voor mij

  • Blijf niet met de paniekklachten rondlopen, maar zoek hulp
    Neem iemand in vertrouwen en praat erover. Maar neem ook contact op met je huisarts of een psycholoog.
  • Vermijden helpt je niet
    Hoewel dit erg moeilijk is, is het beter voor je om niet in vermijding te vervallen. Dit houdt je angst namelijk alleen maar in stand.
  • Stilstaan bij de angstgedachte
    Is jouw angstgedachte – die je had tijdens een paniekaanval – uitgekomen? Nee? Reflecteer wat er wel is gebeurd en zet dit als realistischere gedachte tegenover de angstgedachte.
  • Inzicht in veiligheidsgedrag
    Inzicht krijgen in wat jij doet om paniekaanvallen te voorkomen helpt ook. Je kunt hier zelf eens over nadenken, maar ook therapie helpt jou ontdekken wat voor veiligheidsgedrag jij vertoont en wat je nu allemaal vermijdt uit angst voor paniekaanvallen.

 

De volgende adviezen gelden als algemene leefstijladviezen die goed voor je zijn. Deze adviezen hebben niet als doel om paniek te voorkomen. 

 

  • Zorg goed voor jezelf
    Dat betekent dat je genoeg beweegt; voldoende slaapt en gezond eet. Beperk alcohol- en cafeïnegebruik. Je kunt natuurlijk wel ergens koffie drinken als onderdeel van een sociale situatie aangaan.
  • Structuur in je dag aanhouden
    Eet op vaste tijden en ga iedere dag om dezelfde tijd naar bed. Sta ook op een vast tijdstip weer op. 
  • Zoek afleiding met ontspannende activiteiten
    Voldoende ontspannen is belangrijk om je stressniveau omlaag te brengen. Let op: zet dit niet in als vermijding.

 

Heb je toch een paniekaanval?

Besef je dat de angst altijd weer wegzakt. Je lichaam en hersenen zijn simpelweg niet in staat om langdurig in deze ‘hoogste staat van paraatheid’ te blijven. Wil je graag weten wat je kunt doen bij een paniekaanval? Lees hier meer over wat je kunt doen als je toch een paniekaanval hebt.

 

Tips voor een partner of dierbare (en mij)

  • Wees er voor je naaste met een paniekstoornis. Praat erover met elkaar en zorg dat hierover geen schaamte hoeft te bestaan. 
  • Ondersteun of stimuleer niet het vermijdende gedrag van je naaste.
  • Stel hem of haar gerust op het moment dat een paniekaanval optreedt. 
  • Naast het bieden van geruststelling kun je vragen waar je partner of naaste op het moment van een paniekaanval behoefte aan heeft. Soms is aangeven waar de behoefte ligt lastig voor mensen die in paniek zijn. Stimuleer je partner om te praten over zijn of haar gevoelens op dat moment.

 

Is een paniekstoornis te behandelen?

Een paniekstoornis is goed te behandelen. Met zowel therapie als met medicijnen zijn goede resultaten te behalen. 

 

Hoe wordt de classificatie gesteld?

Een psycholoog of psychiater kan de classificatie paniekstoornis stellen. Je hebt een paniekstoornis als je minimaal een maand na één van de paniekaanvallen nog last hebt van angst voor nieuwe paniekaanvallen. Of als je gedragsveranderingen vertoont ter voorkoming van paniekaanvallen en als het veel impact heeft op je beroepsmatig en sociaal functioneren. 

 

Hoe wordt een paniekstoornis behandeld?

Een paniekstoornis wordt behandeld met therapie en in sommige gevallen met medicatie. Of met een combinatie van beiden. De voorkeur gaat uit naar Cognitieve Gedragstherapie. In therapie leer je dat je de angst zelf aankan en leer je met jouw paniekgedachten omgaan. 

 

Behandeling van een paniekstoornis met therapie

Cognitieve gedragstherapie (CGT) is de meest gebruikte vorm van therapie bij paniekstoornissen. Bij deze behandeling:

  • Krijg je inzicht in jouw paniekgedachten en leer je er alternatieve gedachten tegenover te zetten;
  • Leer je je angstige gedachten uit te dagen. Je leert de angst aan te gaan en te kunnen door blootstelling aan lichamelijke sensaties of blootstelling aan situaties die voor jou paniekaanvallen oproepen. Zo leer je dat er niets ernstigs gebeurt en je de lichamelijke sensaties aankunt.

 

Acceptance and Commitment Therapy (ACT) is andere vorm van therapie die ook wordt toegepast bij paniekstoornis. Bij een behandeling met ACT doe je verschillende oefeningen:

Je leert loskomen van de paniekgedachten, de lichamelijke sensaties te verdragen, de focus te leggen op het hier-en-nu en wat je belangrijk vindt in het leven. Je richt je op waar je naar toe zou willen en hoe je wilt dat je leven eruit komt te zien (je bepaalt je waarden).

 

Help with panic disorder

Do you have questions about panic disorder? Or are you having doubts about when to consult a psychologist?

publish-icon Published - 9 Apr 2024

Bronnen

[1] Nederlandse vereniging voor Psychiatrie – Folder angststoornis en agorafobie

[2] https://hyperventilatiecoach.nl/blog-en-tips/diverse/concentratieproblemen/

[3] School of Anxiety – Joshua Fletcher

[4] Hyperventilatie coach – concentratieproblemen

Irene has a lot of experience with treating panic disorder, social phobia and other anxieties. Irene gets to the core quickly and works with you to understand how she can treat your symptoms.
irene bakker ipractice psycholoog
GZ-Psychologist Irene Bakker

iPractice offers everyone:

  • arrow-icon Reimbursed care with a rating of 9+
  • arrow-icon Immediate help without waiting
  • arrow-icon Free advice without obligation
085-1308900